Όνειρο και "πραγματικότητα"

 Όταν στη δεκαετία του '90 ο Θ. Αγγελόπουλος μίλησε για συλλογικό όραμα - πού έχει χαθεί -στο "Μετέωρο βήμα του πελαργού" είναι πολύ κοντά στην αλήθεια του ψυχικού γίγνεσθαι. Η μνημειώδης νωπογραφία της προ-ναζιστικής Γερμανίας του 1932 του Χέρμαν Μπροχ  "Οι υπνοβάτες" περιγράφει τα συμβάντα του ψυχισμού με πρωτοφανή κλινική ακρίβεια που αφήνει άναυδα το σύνολο των επιστημονικών συγγραμμάτων και ερευνών.

Τα άτομα ζουν και κινούνται βυθισμένα σε ονειροπολήσεις διατηρώντας στοιχειώδη σχέση με τη φυσική πραγματικότητα, όπως ακριβώς οι υπνοβάτες. Η κατάσταση που αποκαλούμε εγρήγορση, τη σύνδεση με την ρέουσα πραγματικότητα, αφορά ελάχιστο κομμάτι ψυχικής δραστηριότητας. Το υπόλοιπο κομμάτι δεν είναι όνειρο αλλά ονειρικό, δεν είναι ο βαθύς ύπνος με όνειρα που αντανακλούν ικανοποιημένες επιθυμίες ψευδαισθητικά, αλλά ονειροπολήσεις με σκηνογραφία του τρόπου ικανοποίησης των βαθιών προσδοκιών μας. 

Αυτή είναι η λεπτή γραμμή πού διαχωρίζει την παραληρηματική πολιτική ουτοπία από το ζωντανό συλλογικό όραμα η ονειροπόληση.

Η διαφορά του ονείρου από την ονειροπόληση είναι το αίσθημα της ικανοποίησης. Τα όνειρα μας είναι ικανοποιημένες προσδοκίες γι αυτό παρακαλάμε να μην ξυπνήσουμε. Η ικανοποίηση αντιστοιχεί σε μια ψευδαίσθηση που μέσα μας βιώνεται ως ικανοποίηση και της δίνει τη σφραγίδα του πραγματικού. Το παραλήρημα είναι ένα όνειρο εν εγρηγόρσει. Αυτό που το κάνει να διαφέρει από τις ονειροπολήσεις είναι το αίσθημα της ικανοποίησης. Η πιο βαθιά επιθυμία μας είναι το ικανοποιητικό να είναι πραγματικό. Από κει ξεκινούν οι παρεξηγήσεις και οι τραγωδίες.

Ο Ποιητής μας δίνει να καταλάβουμε ξεκάθαρα τη διαφορά μεταξύ ονείρου (παραληρηματικής ικανοποίηση που παρασύρει σε επικίνδυνες ατραπούς) και ονειροπόλησης ( της πραγματικής δραστηριότητας της σκέψης ) στο "Απολείπειν ο Θεός Αλέξανδρον" :

Προ πάντων να μη γελασθείς, μην πεις πως ήταν
ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου,
μάταιες ελπίδες τέτοιες μην καταδεχθείς.

Τα σχέδια μας, οι ονειροπολήσεις μας, είναι απλά σχέδια. Ας μην τα παίρνουμε τόσο στα σοβαρά. Τα σχέδια αλλάζουν, όταν η εξωτερική πραγματικότητα μεταβάλλεται. Αν δεν μπορούμε να προσαρμοσθούμε στις αλλαγές δεν επιβιώνουμε. 

Στα όνειρα εκλαμβάνουμε τα όνειρα μας, τα παραληρήματα μας για τη σκληρή αμετάβλητη πραγματικότητα. Η πραγματικότητα όμως είναι ακριβώς το αντίθετο "τα πάντα ρει". Ενώ το παραλήρημα μένει το ίδιο, η μονοτονία του το χαρακτηρίζει, είναι, μυρίζει πτώμα γι αυτό είναι νοσηρό. Οδηγεί στο χαμό, είναι ίσως χαμός καθεαυτό.

Η ονειροπόληση αντανακλά τη ρευστότητα της πραγματικότητας και είναι δημιουργία. Προσαρμόζομαι άρα επιβιώνω. Αποχαιρέτα τη την Αλεξάνδρεια που χάνεις. Δεν χάθηκε ο κόσμος.

Ν.  ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ